It plan fan Jet

It wie mar in hiel lyts berjochtsje yn it FD fan juster: Jet Bussemaker, ús minister fan ûnderwiis, kultuer en wittenskip, hie wer ris in geweldich plan. Studinten út it bûtenlân, dy 't hjir oan ien fan ús Hegeskoallen studeare, moatte stimulearre wurde om hjir ek te wurkjen. Dêrmei slane wy meardere miggen tagelyk, neffens Jetteketet, want sa helje wy net allinnich bûtenlânske toppers nei Nederlânske funksjes, dêrmei wurdt it ek nochris ekstra ynteressant om hjirhinne te studearen, as bûtenlanner.
Om dy studinten no sa fier te krijen, moatte se fergees Nederlânsk leare kinne en foaral ek breed ynfierd wurde yn 'e Nederlânske kultuer, sadat se harren hjir och sa thús fiele sille en hjir graach bliuwe wolle.
Dat is moai fan Jet. Al dy muoite om dizze toppers beet te hâlden foar ús lân, want ja, sels binne wy útsoarte de ûnnoazele kant neist, en faaks net by steat om in HBO-funksje te ferfullen.
Stap 2 is dan fansels gau nommen: bedriuwen krije subsydzje om dizze potinsjele managers oan wurk te helpen. Geweldich. Dat Nederlân dochs.
Kinst my wol rjochtút stekke.
Net dat ik dy lju harren wurk net gun hear, och hea, nee, mar it stekt my ferskuorrend.
Ferline wike wie der yn it nijs omtinken foar in lyts jonkje yn Utert. Hy is hjir berne en grutwurden. Sit hjir fansels op skoalle en op fuotbaljen en wit ik wat al net mear. Syn maat wie der ek by. Dat is in 'gewoane' Hollander. It jonkje skriemde dikke triennen want hy moast syn bêste maat kwyt. Wat is no it gefal? It jonkje mei hjir dan berne wêze, neffens ús treflike regear hat er gjin rjocht om hjir te wêzen en dus moat er werom nei it lân dêr 't syn mem wei komt. Net dat er dêr wat te sykjen hat hear, mar dat frekt fierder neat. Bern binne fleksibel juh, dy passe harren wol wer oan.
It jonkje is net in bûtengewoan fuotbaltalent, oars hiene der al lang rigen amtners foar syn doar stien om him te naturalisearjen ta Nederlanner. In útsûnderlik musikus is er ek net. En ek noch net âld genôch om nei it HBO of de universiteit. Skande. Hy wurdt sûnder pardon útset.
Nee, dan Jet mei har idee. Dat moatte wy mar omearmje.
Nederlân, it lân dêr 't jo fan herte wolkom binne as jo de steat genôch opsmite.
Alfêst in noflike kryst.

Joik

Ik ha op feestboek lêzen dat de provinsje in streek set troch twa literêre prizen: de Obe Postmapriis foar oersettingen nei it Frysk en de Fedde Schurerpriis foar debutanten. Wat moat ik hjirfan tinke? Is dat dan dy drang om de kultuer út te dragen? Is dit yndie it bewiis dat Ljouwert, en allinnich Ljouwert, Kulturele Haadstêd wurde moat? Datselde Ljouwert dus, dat yndie net Frysk wêze wol?
De Fryske taal is op syn retoer, dat ha wy allegearre wol heard. Dat is wat men leauwe wol, dat is wat men berikke wol: it útroegjen fan it Frysk as taal. Ommers: it skreaune Frysk is net mear fan dizze tiid, seit men? Wêrom soene je der dan noch prizen foar útrikke? Wêrom soene jo yn 'e goedichheid minsken noch stimuleare om yn 'e eigen taal te skriuwen?
Soms wol ik dy politisy wol wekker skodzje en har ûnder 'e noas wriuwe hoe moai ús taal is. Mar ik wit dat it neat úthelje sil. Hoe mear wy der foar opkomme, hoe hurder at sy der tsjinoan skoppe. Ik leau, wy moatte mei yn wat it regear yn Den Haach wol: meitsje mar ien grut noardlik lânsdiel. Sterker noch: fei alle provinsjale grinzen út en meitsje Nederlân ien grutte provinsje fan Europa. Dan hoopje ik mei myn hiele hert dat wy wurde as de Sami yn Laplân: in toeristyske attraksje mei eigen klean en eigen taal. Dy't op hiel eigen wize harsels fan iten en drinken fersjogge: want dan ha wy hjir wer lytse boerkes, dy't tsien kij melke: in pear liter deis foar de húshâlding en de oare liters foar de doarpsgenoaten. In baarch foar de winter, in skiep foar de wol, in hûntsje foar it jeien. Lit ús dan mar in efterbleaun gebiet wurde, dêr't toeristen fanút de hiele wrâld har oan fergapje. Dêr't se suver oandien de tradisjonele klean as oantinken fan mei nei hûs nimme. En dêr't se de wichtichste siswizen fan op in tegeltsje op it húske hingjen hawwe.
Lit dyselde toeristen hjir nei in wykmannich wer opsoale, sadat wy fredich yn it winterskoft talibje kinne nei in nij toeristeseisoen. In lyts part fan de ynkomsten stoarte wy werom nei Brussel. Yn ruil dêrfoar begripe se dat se dizze melkko libben hâlde moatte en dus sille se ús bystean om autentyk te bliuwen.
De Friezen as bûtennissichheid. As goedmienende, hast útstoarne, útwaaks fan in fier ferline. Mei in eigen taal, eigen gebrûken en in eigen folksliet. Krekt as de Sami. En dan moatte wy ek Joike. It âlde Frysk bloed tsjoch op wurdt in Joik fan komsa. Dat sil sinten opsmite. Drekt mar mei begjinne tocht ik. Eala Fria Fresena!
Ik leau, foarearst ha wy gjin Joik, it sil wol by Jûkte bliuwe.

Keunst en Kultuer?

Sa, ik ha trij wike stil west. Dat komt fansels fan dat boek fan Ferdinand. Of om 't ik it op 't heden fleanende drok ha. In goeie blogger skriuwt alle dagen in nij blog. No dat wurdt mei my noait wat. No en dan wat, dêr moatte jim mei ta.
Folle hie ik ek net om te melden: as ik my al earne drok om makke, wiene der ek al wer mear dy 't dêr oer skreaun hiene, dus dan hat it net folle om 'e hakken en lul der ek noch efkes oer.
Mar no sit my al wat dwers.
Ik sei trije wike lyn al dat der och sa'n soad media op de boekpresintaasje fan Ferdinand ôfkommen wiene. Wol nul, om krekt te wêzen. Ús as twitterders en bloggers net meirekkene dan.
It ynteressearret it provinsjale sjoernaille blykber net in soademiter dat der in boek presinteard wurdt op in histoaryske lokaasje, dêr 't Jan mei de Pet net alle dagen komt. Teminsten, net as hy/sy skjin op 'e graat is. Wy kamen der dus al. Ha'k al sein.
Mar no sit it my nochris ekstra dwers, om 't ik alle dagen konfrontearre wurd mei gelul oer Oerol op Skylge. Hiele siden yn 'e Ljouwerter krante, hiele programma's by de Omrop. Flikkerje dochs op. Ha jim blykber al sinten oer foar soksoarte attraksjes dy 't rûnom en nergens opdûkele wurde en is it ynienen al de muoite wurdich as kultuer útlibbe wurdt op in stik strân? Oh, binne dat unike lokaasjes? Nee, dat wie it gerjochtsgebou blykber net. Dêr hiene jim ek neat te sykjen. Uteraard.

Fryske Anjer

Krekt siet ik efkes op'e webside fan de Omrop. Seach ik dêr it berjocht dat de Fryske Anjer útrikt is.
Yn it ferline ha minsken as Rients Gratama, Jos Thie en Baukje Wytsma dy priis alris krigen. Yn 2010 wie de Anjer foar keramykmuseum Princessehof. Poerbêst, nei myn idee, want dit binne minsken/ynstellings dy't de Fryske kultuer en tradysje in waarm hert tadrage en dêrmei ek de boer op geane. It Frysk, de Fryske folksaard en folksskiednis komme sa ta har rjocht en wurde op in geweldige wize ûnder de minsken brocht. It binne ek minsken/ynstellings dy't net fan juster binne, mar al jierren foaroan steane yn har fakgebiet.

Dit hiele relaas hâld ik net foar neat fansels en soe ik ek net hâlden hawwe as de Fryske Anjer dit jier net útrikt wie oan immen dy't noch mar amper droech efter de earen is en hielendal neat Frysk-eigens útdraacht.
And the winner is... Elske DeWall. Ik kin der mei myn boereferstân net by: amper 25 jier, ien as twa kear in ferske yn it Frysk songen en fierder al jierren dwaande om troch te brekken, mar mear ek net.
Hat in plaat opnommen yn Amearika, wêr't Fryske artysten dat meastentiids gewoan yn Fryslân dogge. Sjongt ek yn it Ingelsk en yn in sjenre dat ek mar min "Fryske kultuer" te nimmen is, omt it trettjin yn in dozyn is.
Gelokkich hat John Jorritsma dat ek wol yn'e rekken en dus krijt se de priis as "stipe foar har muzikale karrière". No, doch my sa'n stipe fan 2500 euro: ik draach ek op myn eigen wize en tige entûsiast by oan de Fryske Kultuer, al is it allinnich mar troch alle moannen de Wis In fol te kalkjen mei ferhalen oer keatsen en keatsskiednis.
As wy dan de Fryske kultuer in waarm hert tadrage wolle mei in Anjer, jou dat ding oan Die Twa, dy't nei it songfestival wolle, mar dan wol yn it Frysk. Jou him oan Jacco de Boer dy't it Fryske Cash projekt opsette. Jou him oan Klaas Jansma, dy't net allinnich as ferslachjouwer de Fryske skûtsjekultuer útdraacht, mar ek in weareld oan moaie boeken makket oer sport en kultuer yn Fryslân. Ik neam mar efkes de skûtsjebibel "Troch de Wyn", dy't koartby útkaam. Jou him oan Rieks van der Velde of Klaas van der Woude, dy't de Fryske brassbandkultuer yn Europa ek heech hâlde. Sûnder subsydzje fan de provinsje ek noch.
Koartom, kandidaten genôch, mar Elske? Nee, mei alle respekt, mar hoe serieus nimme jo josels dan noch as Bernhard Cultuuerfonds?
De Fryske Anjer giet dit jier nei Elske DeWall. It Prins Bernhard Cultuurfonds rikt alle jierren in Anjer út oan persoan of ynstelling dy't him ynset foar de Fryske kultuer of natuer.